Tudalen we Ffromlys Chwarennog

Beth yw ffromlys chwarennog?

Ffromlys chwarennog (Impatiens glandulifera) yw rhywogaeth o blanhigion goresgynnol a gyflwynwyd i’r DU o orllewin Mynyddoedd Himalaia ym 1839. Mae rhywogaethau goresgynnol yn anfrodorol, ac yn niweidio’r amgylchedd y maent yn cael eu cyflwyno iddo trwy amharu ar gydbwysedd yr ecosystem.

Gellir dod o hyd i ffromlys chwarennog fel arfer wedi’i glystyru mewn ardaloedd â lefelau uchel o leithder, megis ar hyd afonydd, mewn cynefinoedd afonol a choetiroedd llaith. Maent hefyd wedi cael eu gweld i oresgyn rhwydweithiau trafnidiaeth fel traciau trên ac yn gallu gwladychu’n gyflym ardaloedd sydd wedi’u haflonyddu fel safleoedd adeiladu neu safleoedd tanau gwyllt. Nhw yw’r planhigyn blynyddol talaf yn Ewrop, sy’n tyfu hyd at 2.5 m o uchder, ac fe’u nodweddir gan eu coesyn gwyrdd i goch, blodau pinc mawr, siâp bonet (tua 4 cm) a dail danheddog (ar y dde). Mae codennau hadau aeddfed (chwith) yn 2-3 cm o hyd.  Mae eu coesau wedi’u segmentu â nodau nodweddiadol, gyda dail yn ymddangos mewn parau gyferbyn â’i gilydd neu droellau o 3 o amgylch y nodau hyn.

Effeithiau ffromlys chwarennog

Lledaeniad:  Gall pob planhigyn ffromlys chwarennog gynhyrchu hyd at 2500 o hadau, y gellir eu taflu allan hyd at 7 m i ffwrdd o’r rhiant-blanhigyn ac arnofio i lawr yr afon. Mae’r arddull gwasgaru ffrwydrol hwn, bywiogrwydd hadau a chynhyrchiad hadau uchel yn arwain at gyfraddau twf cyflym, gan ganiatáu i ffromlys chwarennog ledaenu’n gyflym trwy ardal. Maent yn ffurfio clystyrau dwys, unig-rywogaeth, lle maent, fel un rhywogaeth yn dominyddu ardal, gan drechu rhywogaethau brodorol am adnoddau fel maetholion, dŵr a golau.

Lleihau peillio:  Mae ffromlys chwarennog yn tynnu sylw peillwyr oddi wrth blanhigion brodorol; bydd y rhywogaethau hyn yn gweld cynhyrchu hadau is, sy’n golygu eu bod yn llai abl i atgenhedlu ac ailboblogi’r ardal, gan arwain at ddirywiad mewn amrywiaeth rhywogaethau.

Dadelfennu: Gwelir bod ffromlys chwarennog yn cael effaith niweidiol ar boblogaethau microbaidd pridd (ffyngau mycorhisal), gan effeithio ar ei allu i dorri lawr deunydd organig ac ailgyflenwi maetholion pridd i gynorthwyo twf planhigion newydd.

Cynyddu perygl llifogydd: Mae ffromlys chwarennog yn cwblhau ei gylch bywyd mewn un flwyddyn, cyn marw yn ôl ar ddiwedd yr hydref-gaeaf. Mae ei system wreiddiau bas yn rhwymo pridd yn llai effeithiol na phlanhigion brodorol, ac wrth i’r unig-rywogaeth ddiflannu, mae’n gadael glan yr afon yn agored a’r pridd ansefydlog yn agored i erydiad pellach. Gall deunydd organig sy’n mynd i mewn i’r dŵr greu argaeau i lawr yr afon, gan arwain at fwy o berygl llifogydd, oherwydd cyfyngu ar lif afonydd a diffyg gorchudd llystyfiant i gipio glawiad.

Beth i’w wneud am ffromlys chwarennog?

Mae cael gwared ar ffromlys chwarennog yn hanfodol wrth adfer ecosystemau er mwyn caniatáu i rywogaethau brodorol adfer: mae amrywiaeth o dechnegau rheoli wedi’u cyflwyno yn y DU, gan gynnwys rhyddhau dau straen ffwng rhwd (Puccinia komarovii amrywiolyn Glanduliferae) fel rheolaeth fiolegol i dargedu’r rhywogaeth, a sefydlodd ei hun yn llwyddiannus mewn sawl cytref agored i niwed ledled y wlad. Y dull mwyaf cyffredin o reoli ffromlys chwarennog, fodd bynnag, yw gwaredu ar blanhigion trwy eu tynnu/torri â llaw. I dynnu ffromlys chwarennog â llaw yn effeithiol:

• Rhaid gwaredu ar y planhigyn cyfan, gan gynnwys y system wreiddiau, a’i docio/torri o dan y nod coesyn isaf er mwyn osgoi ailflodeuo.  Gafael yn gadarn a thynnu i fyny i osgoi torri’r coesyn yn rhy uchel. 
• Rhaid cymryd gofal i osgoi gwasgaru hadau ger dŵr, ac ni ddylid eu tynnu unwaith y bydd yr hadau’n aeddfed.  Yr amser delfrydol i gael gwared ar ffromlys chwarennog yw bob 3-6 wythnos o fis Mai-Gorffennaf, yn enwedig yn ystod mis Mehefin, a dylid monitro’r ardal ar gyfer aildyfiant am o leiaf 3 blynedd.
• Sicrhewch fynediad clir a diogel i safleoedd; osgowch sathru ar blanhigion brodorol neu darfu ar adar sy’n nythu ar y ddaear i’w cyrraedd.
• Dylid pentyrru coesau planhigion wedi’u tynnu a’u gadael i gompostio mewn un man.  Ni ellir gwaredu ffromlys chwarennog mewn biniau gwastraff gwyrdd neu gompostio fel arfer. Rhaid defnyddio cludwr gwastraff cofrestredig os oes angen cymryd ffromlys chwarennog marw o’r safle.
• Dylid dilyn protocol bioddiogelwch Cyfarpar Diogelu Personol i atal hadau rhag lledaenu rhwng safleoedd.
• Cael caniatâd tirfeddiannwr cyn casglu balsam ar dir preifat.
• Hyfforddwch wirfoddolwyr ar adnabod rhywogaethau i atal planhigion brodorol rhag cael eu tynnu ar gam.

Er mwyn ei ddileu’n llwyr o’r ardal, rhaid i waredu ar ffromlys chwarennog gynnwys y dalgylch cyfan er mwyn atal ail-wladychu i fyny’r afon. Mae hefyd yn bwysig ailadrodd ymdrechion gwaredu am o leiaf dair blynedd yn olynol gan fod hadau yn hyfyw am 2 flynedd

Mae dibyniaeth y dull hwn ar waredu rheolaidd ac ailadroddus yn golygu ei fod yn aml yn dibynnu’n fawr ar grwpiau gwirfoddol wedi’u trefnu ac addysg, ac mae cadw cefnogaeth y cyhoedd yn agwedd allweddol ar reoli ffromlys chwarennog. Mae’n bwysig sicrhau bod gan gymunedau’r sgiliau a’r wybodaeth i adnabod ffromlys chwarennog, gwaredu ar blanhigion yn ddiogel, a chofnodi lleoliadau.

Gellir cofnodi ffromlys chwarennog ar yr INNS Mapper (Rhywogaethau Anfrodorol Goresgynnol) neu gan ddefnyddio system recordio ar-lein SEWBReC, sef SEWBReCORD, neu Ap LERC Cymru ar eich dyfais symudol.

This post is also available in: