Swifts Project – Monlife

Darlun o wennol ddu yn hedfan dros yr afon (Yogi Communications)

Edrychwch i fyny: Prosiect Gwenoliaid duon

Dechreuodd y prosiect dwy flynedd Lleoedd Lleol ar gyfer Natur – ” Edrychwch i fyny: Gwenoliaid duon” – yn 2025, panadeiladwyd tŵr gwenoliaid duon (gan gynnwys galwr gwenoliaid duon) yn ardd Bwyd Bendigedig Neuadd y Sir, Brynbuga. Mae’r prosiect yn cael ei gyflawni gan Dîm Seilwaith Gwyrdd Cyngor Sir Fynwy (gyda chefnogaeth Tîm Coedwigaeth Cyngor Sir Fynwy, grwpiau gwenoliaid duon lleol a chynghorau tref). Mae’n cael ei ariannu gan gyllid Lleoedd Lleol ar gyfer Natur gan Lywodraeth Cymru ac fe’i gweinyddir gan Gyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru (sef y WCVA).

Rydym hefyd wedi cyflwyno teithiau cerdded a sgyrsiau gwenoliaid duon i godi ymwybyddiaeth gyda’r cyhoedd am y dirywiad difrifol yn eu poblogaeth, a sut mae’r ffordd rydym yn rheoli ein hadeiladau’n cyfrannu at hyn. Fe wnaethom arolygu Trefynwy am safleoedd bridio presennol ac wedi eu hychwanegu at wefan Swift Mapper.

Yn 2026, rydym yn parhau â’r gwaith cadwraeth gwenoliaid duon drwy gydweithio â “Swifts of Usk” a “Chepstow Swifts” i gynnal archwiliad o safleoedd addas yn Nhrefynwy, Cas-gwent a Brynbuga ar gyfer gosod blychau nythu gwenoliaid duon. Rydym eisoes wedi gweithio gyda chweched dosbarth Ysgol Gyfun Trefynwy ac wedi gosod 4 blwch gwenoliaid duon gyda galwyr gwenoliaid duon ar eu safle.

Ers i’r prosiect ddechrau, mae grŵp gwenoliaid duon lleol newydd wedi’i sefydlu. Rydym yn cefnogi eu prosiect ar gyfer y wennol ddue, mewn partneriaeth â Chanolfan Gymunedol y Fenni.

Rydym wedi comisiynu gwenoliaid duon, gwenoliaid y bondo, gwenoliaid plaen y traeth a gwenoliaid o ffelt i’w creu fel adnoddau addysg i’w defnyddio ochr yn ochr â llyfrau gwenoliaid duon yn y dyfodol agos, mewn canolfannau cymunedol lleol ac ar gyfer mentrau ymgysylltu eraill.

Cliciwch yma i wrando ar alwad gwennol ddu.

Ynglŷn â Gwenoliaid Duon

Mae poblogaethau’r wennol ddu gyffredin (Apus apus) wedi gostwng gan 58% ledled y DU a 75% yng Nghymru ers 1995, ac maent bellach ar y Rhestr Goch o Adar o Bryder Cadwraeth.

Mae gwenoliaid duon a’u nythod wedi’u gwarchod yn llawn o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981. Mae hyn yn ei gwneud hi’n anghyfreithlon i ladd, anafu neu gymryd gwennol ddu yn fwriadol, neu’n ddi-hid, neu i gymryd, difrodi neu ddinistrio nyth gweithredol neu ei gynnwys.

Mae Cyngor Sir Fynwy wedi datgan Cynllun Argyfwng Natur a Hinsawdd, gan gynnwys y Cynllun Gweithredu Adfer Natur, i helpu i wrthdroi’r dirywiad mewn bioamrywiaeth, felly mae gennym rôl hanfodol wrth gynnal a gwella bioamrywiaeth wrth gyflawni ein gweithrediadau ein hunain.

Mae gwenoliaid duon yn nythu bron yn gyfan gwbl mewn adeiladau hen a modern, ill dau, gan ddefnyddio tyllau bach i fagu eu bach, megis ar waliau, o dan y bondo, neu o dan deils. Maent yn paru am oes ac yn aros yn ffyddlon i’w nythod, gan ddychwelyd i’r un safle nythu bob blwyddyn.  Fodd bynnag, gyda llawer o hen adeiladau yn cael eu hadnewyddu i wella inswleiddio, tyllau bach yn cael eu llenwi, adeiladau’n cael eu dymchwel, a sgaffaldiau/rhwydi yn cael eu gosod, mae’n golygu bod ein gwenoliaid duon yn colli eu safleoedd nythu traddodiadol.

Ffeithiau Hwyl:

  • Fel ‘acrobat yr awyr’, gall gwenoliaid duon gyrraedd cyflymder o hyd at 69 mya
  • Mae eu corff siâp torpido yn eu gwneud yn hynod aerodynamig
  • Gyda lled adenydd o 45cm ar gyfartaledd, mae gan wenoliaid duon adenydd hir, pigfain ar ffurf bwmerang neu bladur
  • Dim ond i fridio y mae gwenoliaid yn glanio – maen nhw’n treulio’r rhan fwyaf o’u bywyd ar yr adain (sef yn hedfan).
  • Maent yn ymfudo o Affrica Is-Sahara i Gymru ar gyfer eu tymor nythu o ddiwedd mis Ebrill i Awst.
  • Maen nhw’n gwneud “ymarfer corff ymwthio” yn eu nythod i adeiladu cryfder
  • Er gwaethaf eu tebygrwydd corfforol, mae gwenoliaid duon mewn gwirionedd yn perthyn yn agosach at adar bach y si nag ydynt at wenoliaid neu wenoliaid y bondo

Os ydych yn dod o hyd i wennol ddu ar y ddaear, mae angen gofal arbenigol arnynt, peidiwch â cheisio ei daflu i fyny i’r awyr neu ryddhau’r wennol ddu o uchder, na cheisio ei bwydo.

Gan wisgo menig amddiffynnol, amddiffyniad llygaid a mwgwd, rhowch yr aderyn ar dywel mewn blwch cardbord bach gyda thyllau ar gyfer awyru. Golchwch eich dwylo wedyn.  Yn ddelfrydol, cysylltwch “Swift & Swallow SOS” ar Facebook i ddod o hyd i arbenigwr gwenoliaid duon lleol, neu ewch at eich milfeddyg agosaf.

Tŵr Gwenoliaid Duon – Gardd Bwyd Bendigedig, Brynbuga (2025)

Mae tŵr gwenoliaid duon Gardd Bwyd Bendigedig Brynbuga yn cynnwys digon o flychau nythu i gartrefu 12 pâr o wenoliaid duon. Yn ogystal â chefnogi rhywogaeth sy’n dirywio, mae’r tŵr gwenoliaid duon hefyd yn dangos yn glir ymrwymiad Sir Fynwy i fioamrywiaeth, addysg a lles cymunedol. Fel cerflun amgylcheddol, mae’n gyfle i ysbrydoli dysgu a chysylltu pobl â natur.  Ariannwyd y tŵr gwenoliaid duon gan Gyllid Ffyniant Gyffredin Grid Gwyrdd Gwent, ar gyfer gwella Mannau Gwyrdd. O ddechrau mis Mai 2026, mae’r tŵr wedi’i droi yn ôl ymlaen i ddenu gwenoliaid duon ifanc eleni, gyda’i alwadau gwenoliaid duon yn cael eu chwarae o 6 am-9am a 6pm-9pm bob dydd.

Lleoliadau gosod blychau gwenoliaid duon

Gosod blwch wennol ddu yn Ysgol Gyfun Trefynwy

Er mwyn cynorthwyo’r rhywogaeth eiconig hon, bydd ein prosiect yn rhannu gwybodaeth allweddol gyda chymunedau am gadwraeth gwenoliaid duon: pwysigrwydd tyllau bach presennol mewn adeiladau a ddefnyddir gan wennoliaid, a chreu safleoedd nythu artiffisial fel blychau gwenoliaid duon (gyda galwyr gwenoliaid duon) neu frics gwenoliaid duon, yn agos at gytrefi bridio presennol.

Rydym yn y broses o gwblhau safleoedd addas o gwmpas Cas-gwent, Trefynwy a Brynbuga er mwyn gosod mwy o flychau gwenoliaid duon yn seiliedig ar ble mae’r cytrefi presennol, a pha adeiladau yw’r mwyaf addas – bydd o leiaf 5 bocs yn cael eu rhoi i bob tref, gyda mwy i ddod ymhellach yn y prosiect.

Rydym wedi darparu galwyr ac amseryddion i gynghorau tref lleol ar gyfer eu blychau eu hunain.

Wedi ei osod ar hyn o bryd:  Ysgol Gyfun Trefynwy, Sgowtiaid Wyesham

Gosodwch eich blwch gwenoliaid duon eich hun!

I osod blwch gwenoliaid du, edrychwch ar y daflen ar wenoliaid du a luniwyd gan Dîm Seilwaith Gwyrdd Cyngor Sir Fynwy i ddilyn cyfarwyddiadau ar sut i adeiladu blychau a sut i sicrhau’r amodau ar gyfer gwenoliaid du a’u cywion.

Helpwch i gyfrif Gwenoliaid Duon:  

Cyflwynwch eich cofnodion eich hun o wenoliaid duon i safle SwiftMapper neu ymunwch â Thaith Gerdded Gwenoliaid Duon. Gall unrhyw un gyflwyno cofnod, ond dim ond cofnodion o wenoliaid duon sy’n bridio mewn safleoedd nythu naturiol neu flychau gwenoliaid duon maen nhw eu heisiau, yn ogystal â grwpiau o wenoliaid duon yn sgrechian, a welir ar uchder y to. Mae mapio gwenoliaid duon sy’n bridio yn ein helpu i wybod ble mae angen gwarchod safleoedd nythu gweithredol, a chyfleoedd nythu newydd posibl.

Adnoddau

  •  Swift Mapper: Cofnodi safleoedd nythu gwenoliaid duon a sgrechian gwenoliaid duon.
  • Nyth wedi Meddiannu: lle gwelir gwenoliaid duon yn defnyddio ceudod safle nythu.
  • Wedi’i feddiannu’n flaenorol: lle gwyddys bod gwenoliaid duon yn nythu o’r blaen ond nid ydynt yn gwneud hynny mwyach.
  • Blwch Nythu: safleoedd nythu a ddarparwyd yn fwriadol ar gyfer gwenoliaid duon – blychau nythu, briciau nythu, ac ati. P’un a oedd wedi’i feddiannu eto ai peidio.
  • Parti Sgrechian: cofnodion o wenoliaid duon yn hedfan ar uchder y to, yn aml yn hedfan yn gyflym mewn grwpiau, ac yn aml yn rhoi galwadau sgrechian uchel. Mae’r ymddygiad hwn yn dangos bod gwenoliaid yn bridio gerllaw.

This post is also available in: English