Cynllun Gweithredu Cymunedol

Gwirfoddolwr	Mae gan Sir Fynwy lawer o grwpiau cymunedol lleol ac elusennau cadwraeth sy’n cynnig cyfleoedd gwirfoddoli i gymryd camau ymarferol dros fywyd gwyllt. Efallai y bydd cyfleoedd i weithio gyda’ch eglwys neu gapel lleol i reoli ardaloedd mynwentydd ar gyfer bywyd gwyllt. Mae gan rai parciau cyhoeddus a mannau gwyrdd grwpiau ffrindiau sy’n cefnogi’r gwaith o reoli’r ardaloedd hynny. Ymunwch â grwpiau cadwraeth lleol sy’n targedu adferiad rhywogaethau yn eich ardal, fel grwpiau gwenoliaid duon.	Gwirfoddoli Sir Fynwy   Gwirfoddoli | Yr Ymddiriedolaethau Bywyd Gwyllt   Gwenoliaid Duon Brynbuga Gwenoliaid Duon Cas-gwent
Record	Mae cofnodi bywyd gwyllt yn ffordd wych o gysylltu â’ch natur leol ac mae hefyd yn bwysig iawn ar gyfer cadwraeth natur. Mae’n ein helpu i ddeall sut mae bywyd gwyllt yn ffynnu yn ein rhanbarth, pryd mae angen ein help arno a phryd y gallai pethau fel llygredd a newid hinsawdd effeithio arno. Drwy gyflwyno eich cofnodion i’ch canolfan gofnodion leol, gellir eu defnyddio wedyn i lywio penderfyniadau, addysgu’r gymuned, cynnal ymchwil a hyd yn oed lywio’r gwaith cynllunio lleol.   Gall pawb gyfrannu at gofnodi bywyd gwyllt, os nad ydych chi’n hyderus yn eich sgiliau adnabod, mae llawer o wybodaeth ar gael mewn llyfrau, canllawiau, apiau, ac ar-lein i’ch helpu i ddechrau arni. Mae sefydliadau fel SEWBReC a’r Ymddiriedolaethau Bywyd Gwyllt hefyd yn cynnal digwyddiadau hyfforddi i helpu i wella eich sgiliau adnabod.   Ein canolfan gofnodion bywyd gwyllt leol yw Canolfan Cofnodion Bioamrywiaeth De-ddwyrain Cymru (SEWBReC) a gallwch gyflwyno cofnodion drwy SEWBReCORD neu drwy Ap LERC Cymru.	SEWBReC   Cronfa Ddata Recordiadau Ar-lein SEWBReC   Ap LERC Cymru
Gwyddoniaeth Dinasyddion	Yn debyg iawn i gofnodi, mae prosiectau gwyddoniaeth dinasyddion yn darparu data sydd ei angen yn fawr i gadwraethwyr. Mae arolygon a gynhelir gan sefydliadau cadwraeth yn rhoi’r holl wybodaeth sydd ei hangen arnoch i ddechrau adnabod a chofnodi bywyd gwyllt. Mae rhai prosiectau gwyddoniaeth dinasyddion angen offer arbenigol a fydd yn cael ei ddarparu gan y sefydliad. Mae prosiectau gwyddoniaeth dinasyddion yn amrywio o ddigwyddiadau cenedlaethol enfawr fel Gwylio Adar yr Ardd yr RSPB , i gynlluniau mwy lleol fel monitro ansawdd dŵr.	Ffrindiau Afon Gwy   Achub Afon Wysg Gwylio Adar yr Ardd   Prosiectau | BTO Prosiectau gwyddoniaeth dinasyddion | Yr Ymddiriedolaethau Bywyd Gwyllt Apiau a phrosiectau gwyddoniaeth dinasyddion | Canolfan Ecoleg a Hydroleg y DU Cynllun Monitro Planhigion Cenedlaethol NPMS – Plantlife
Casglu Sbwriel	Nid yw sbwriel yn hyll yn unig, mae hefyd yn berygl i fywyd gwyllt. Gall codi sbwriel ar eich stryd helpu i achub bywyd gwyllt o’ch draenog lleol i grwbanod yn y môr. Mae rhai grwpiau cymunedol yn trefnu diwrnodau casglu sbwriel rheolaidd. Mae gan rai sefydliadau ddiwrnodau lle mae grwpiau ledled y wlad yn casglu sbwriel ar yr un diwrnod. Mae modd benthyg offer casglu sbwriel gan Cadw Cymru’n Daclus. Gallant hefyd roi cyngor ar sut i sefydlu eich grŵp cymunedol eich hun.	Syrfwyr yn Erbyn Carthffosiaeth     Cadwch Cymru’n Daclus

Crëwch flychau ystlumod	Mae blychau ystlumod yn fwy tebygol o gael eu defnyddio os ydynt wedi’u lleoli lle mae’n hysbys bod ystlumod yn bwydo. Yn ddelfrydol, dylid gosod sawl blwch yn wynebu gwahanol gyfeiriadau ar agweddau heulog i ddarparu amrywiaeth o amodau cynnes. Dylid gosod blychau mor uchel â phosibl i geisio osgoi ysglyfaethu gan gathod ar y ddaear neu strwythurau cyfagos. Mae ystlumod yn defnyddio llinellau coed tywyll neu wrychoedd i hedfan, ac felly gallai gosod blychau ger y nodweddion hyn helpu ystlumod i ddod o hyd i’r blwch. I grynhoi, lleolwch y blychau: – Lle mae’n hysbys bod ystlumod yn bwydo ac yn llywio (yn agos at wrychoedd a llinellau coed) – Yn ddelfrydol o leiaf 4m uwchben y ddaear (lle mae modd gwneud hyn ddiogel) – I ffwrdd o ffynonellau golau artiffisial (i’w hamddiffyn rhag ysglyfaethu) – Wedi’i gysgodi rhag gwyntoedd cryfion ac yn agored i’r haul am ran o’r dydd ( fel arfer de, de-ddwyrain neu dde-orllewin) Mae angen amser ar ystlumod i ddod o hyd i gartrefi newydd a’u harchwilio, a gall gymryd sawl mis neu hyd yn oed flynyddoedd cyn i flychau gael ystlumod – byddwch yn amyneddgar! Unwaith y bydd ystlumod yn dod o hyd i le maen nhw eisiau byw, gallant ddychwelyd dro ar ôl tro. Mae baw ar yr ardal lanio, staeniau wrin o amgylch rhannau isaf y blwch a synau tincian o’r tu mewn ar brynhawniau a nosweithiau cynnes yn arwyddion bod ystlumod yno.   Noder, gan fod ystlumod yn agored i aflonyddwch ac wedi’u gwarchod yn llawn o dan gyfraith y DU, dim ond gweithiwr ystlumod trwyddedig all agor blychau.	Gosod eich blwch | Ymddiriedolaeth Cadwraeth Ystlumod
Crëwch bwyntiau mynediad i ystlumod	Mae creu bylchau mynediad i ystlumod wrth wneud gwaith yn un o’r ffyrdd symlaf o amddiffyn clwydi ystlumod presennol yn y tymor hir. Yn aml, mae hyn yn ofyniad ar gyfer gwneud gwaith o fewn y ddeddfwriaeth lem sy’n amddiffyn ystlumod a dylech chi bob amser gael cyngor personol ar gyfer eich prosiect gan arbenigwr cyn bwrw ati. Ffordd hawdd o greu mynediad o dan deilsen to yw codi’r teils ychydig gyda bat pren neu ddarn bach o deilsen. Dylai pwyntiau mynediad i’r to ar gyfer ystlumod osgoi pilenni toi anadluadwy, gall ystlumod dynnu’r ffibrau hir yn y deunyddiau hyn allan a o bosib mynd yn sownd. Argymhellir defnyddio ffelt toi bitwminaidd yn lle hynny, gan ei fod o liw tywyll, gydag arwyneb garw y gall ystlumod afael ynddo a bydd yn helpu i gynnal amgylchedd addas a diogel i ystlumod o fewn gwagle/strwythur y to.	Creu mynediad i ystlumod | Ymddiriedolaeth Cadwraeth Ystlumod
Crëwch flychau adar	Mae blychau adar yn ffordd hawdd ac effeithiol o ddarparu cynefin i amrywiaeth o rywogaethau adar. – Dylid gosod blychau nythu ar gyfer titwod, adar y to neu ddrudwy, ddau i bedwar metr i fyny coeden neu wal. – Oni bai bod coed neu adeiladau sy’n cysgodi’r blwch yn ystod y dydd, wynebwch y blwch rhwng y gogledd a’r dwyrain, gan osgoi golau haul cryf a’r gwyntoedd gwlypaf. – Gwnewch yn siŵr bod gan yr adar lwybr hedfan clir i’r nyth heb unrhyw annibendod yn uniongyrchol o flaen y fynedfa. Gogwyddwch y blwch ymlaen ychydig fel bod unrhyw law trwm yn taro’r to ac yn bownsio’n glir.   Gall trwsio’ch blwch nythu â hoelion niweidio coeden. Mae’n well ei gysylltu naill ai â bollt neilon neu â gwifren o amgylch y boncyff neu’r gangen. Defnyddiwch ddarn o bibell neu ddarn o deiar car o amgylch y wifren i atal difrod i’r goeden. Cofiwch fod coed yn tyfu o ran cylchedd yn ogystal ag uchder, felly gwiriwch y gosodiad bob dwy neu dair blynedd.   Mae angen i flychau agored ar gyfer y robin goch a’r dryw fod yn isel, islaw 2m, wedi’u cuddio’n dda mewn llystyfiant. Mae angen i’r rhai ar gyfer gwybedog brych fod yn 2-4m o uchder, wedi’u cysgodi gan lystyfiant ond gyda golygfa glir. Mae angen i flychau cnocell y coed fod yn 3-5m o uchder ar foncyff coeden gyda llwybr hedfan clir ac i ffwrdd o aflonyddwch.   Mae’n well gosod blychau nythu yn ystod yr hydref. Bydd llawer o adar yn mynd i mewn i flychau nythu yn ystod yr hydref a’r gaeaf, gan chwilio am le addas i nythu neu efallai i fwydo. Yn aml, maent yn defnyddio’r un blychau ar gyfer nythu’r gwanwyn canlynol. Ni fydd titwod yn ymchwilio o ddifrif i safleoedd nythu tan fis Chwefror neu fis Mawrth.   Gellir gosod briciau nyth gwenoliaid duon a chwpanau nyth gwenoliaid duon a gwenoliaid y bondo o dan bondo adeilad i ddarparu lloches i’r rhywogaethau hyn. Gellid integreiddio briciau nyth gwenoliaid duon i waliau eich tŷ a rhaid iddynt fod o leiaf 5m uwchben y ddaear. Gallwch hefyd wneud eich blwch gwenoliaid duon eich hun. Mae blychau gwenoliaid duon yn cael eu defnyddio’n well pan fyddant yn agos at gytrefi presennol a chwaraeir recordiad o alwadau gwenoliaid duon i annog adar i ddod i’r blwch.	Ble i Roi Blwch Adar | Yr RSPB   Cwpanau Nyth | Cadwraeth House Martin y DU ac Iwerddon   Gwarchod Gwenoliaid Duon
Crëwch fynediad draenog	Gall draenogod deithio tua milltir bob nos i chwilio am fwyd a lloches. Mae priffordd draenogod yn gyfres o dyllau mewn ffensys a waliau sy’n caniatáu i draenogod basio’n rhydd rhwng gerddi, parciau a rhandiroedd. Mae priffyrdd draenogod yn caniatáu i foch symud o gwmpas heb orfod defnyddio ffyrdd dynol a pheryglu cael eu hanafu neu eu lladd gan geir.	Sut i greu twll draenog | Yr Ymddiriedolaethau Bywyd Gwyllt
Plannwch wrychoedd	Mae plannu gwrych newydd sy’n cynnwys llwyni brodorol a rhywogaethau coed bach yn darparu adnodd bwyd a lloches gwerthfawr i amrywiaeth o rywogaethau gan gynnwys adar, pryfed a mamaliaid bach.	Plannu Gwrychoedd | Hedgelink
Plannwch goed	Gall coed ddarparu bwyd, lloches a safleoedd nythu i ystod eang o anifeiliaid – o bryfed sy’n gwneud eu cartref y tu mewn i’r goeden, i’r cnocellod sy’n curo eu ffordd i mewn i’w bwyta.   Os oes gennych chi’r lle, efallai y byddwch chi’n penderfynu rheoli coed mewn grŵp bach, fel arall efallai y byddwch chi’n dewis cadw at un goeden mewn border, gwrych neu lawnt.   Gall coed conwydd a choed collddail ddod â gwahanol nodweddion i’ch gardd ac os yw’n bosibl, gall cael y ddau fod o fudd mawr. Bydd coed conwydd yn rhoi dail a gwyrddni drwy gydol y flwyddyn, tra bydd rhai collddail yn rhoi amrywiaeth enfawr o siâp a lliw dail yn ogystal â digonedd tymhorol o ffrwythau a hadau.   Plannwch goed tua 2-3 m oddi wrth ei gilydd (6-9 tr). Osgowch blannu o fewn 4m (12 tr) i dai.	Plannu Coed Gardd | Yr RSPB
Crëwch bwll	Mae pwll dŵr croyw bas yn creu cynefin ar gyfer amrywiaeth eang o rywogaethau gan gynnwys pryfed, amffibiaid a phlanhigion; yn ogystal â darparu adnodd dŵr pwysig i adar a mamaliaid.	Sut i adeiladu pwll | Yr Ymddiriedolaethau Bywyd Gwyllt   Pyllau Gardd ar gyfer Bywyd Gwyllt | Cadwraeth Pyllau
Crëwch lloches	Defnyddiwch foncyffion hen, marw i greu cartref croesawgar a man bwydo i bryfed, llyffantod, madfallod dŵr a gwenyn. Mae’r holl bren pydredig, y rhisgl yn naddu a’r ddrysfa o fylchau bach rhwng y boncyffion yn nefoedd i ystod eang o fywyd gwyllt.	Creu pentwr o foncyffion ar gyfer bywyd gwyllt | Yr RSPB
Crëwch westai chwilod	Mae angen lleoedd diogel ar bryfed a bwystfilod bach eraill i lochesu, cuddio rhag ysglyfaethwyr a magu eu hepil. Gallwch eu helpu trwy adeiladu gwesty pryfed yn eich gardd neu’ch ardal awyr agored.	Sut i Adeiladu Gwesty Pryfed | Ymddiriedolaeth Coetir
Gosodwch do gwyrdd	Os nad oes gennych chi lawer o le, gallwch chi greu lle i natur o hyd, er enghraifft gosod to gwyrdd ar loches biniau, sied neu falconi.	Toeau gwyrdd | Garddio RHS

Gardd ar gyfer Natur

Plannwch flodau gwyllt a pheillwyr	Yn ogystal â darparu lloches a mynediad i’ch gardd i fywyd gwyllt, gall defnyddio’r planhigion cywir ddarparu manteision i fioamrywiaeth hefyd.   Plannwch lwyni brodorol am eu blodau a’u haeron – bydd y rhain yn denu gloÿnnod byw, gwyfynod, gwenyn ac adar. Mae llwyni bytholwyrdd yn darparu dail gaeaf a lloches yn ystod misoedd oerach.   Anogwch ystlumod i’ch gardd trwy blannu blodau sy’n denu pryfed, er enghraifft, stoc arogl nos, briallu gyda’r nos a lafant. Gall un ystlum fwyta hyd at 3000 o wybed bach y nos!   Ar gyfer gerddi llai, mae plannu planhigion dringo fel gwyddfid, clematis, pys melys a rhosod yn darparu adnoddau ar gyfer peillwyr heb yr angen am fannau mawr.	Nid yw Natur yn Daclus | Sir Fynwy   Rhestrau o blanhigion Gardd Addurnol sy’n berffaith ar gyfer peillwyr | Sir Fynwy
Newidiwch arferion torri gwair	Mae creu dôl drwy leihau torri’r glaswellt i unwaith neu ddwywaith y flwyddyn yn darparu mwy o flodau i beillwyr, yn caniatáu i blanhigion osod hadau ac yn creu cynefinoedd gwell i anifeiliaid eraill. Gallwch gynyddu eich dôl drwy ddefnyddio hadau blodau gwyllt neu blanhigion plyg.   Fodd bynnag, nid creu dôl yw’r unig ffordd y gallwch chi reoli’ch lawnt i’w gwella ar gyfer bioamrywiaeth. Gall codi’r uchder torri, lleihau amlder a chylchdroi pa ddarnau rydych chi’n eu torri i gyd ganiatáu i flodau dyfu yn eich lawnt.	Nid yw Natur yn Daclus | Sir Fynwy
Chwiliwch am gyfleoedd i fod yn llai taclus a threfnus	Nid yw natur yn daclus, sy’n golygu nad yw gwrychoedd a gerddi sydd wedi’u cadw’n dda yn rhoi llawer o gefnogaeth i fywyd gwyllt. Allwch chi greu unrhyw ardaloedd gwyllt yn eich gardd? Gwnewch yn siŵr bod rhai ardaloedd yn cael eu gadael heb eu rheoli dros y gaeaf ar gyfer peillwyr sy’n gaeafgysgu.	Camau Gweithredu | Yr Ymddiriedolaethau Bywyd Gwyllt
Newidiwch i gompost di-fawn.	Mae mawndir yn gynefin pwysig i fywyd gwyllt ac mae ei gadwraeth a’i adfer yn hanfodol wrth fynd i’r afael â newid hinsawdd. Fodd bynnag, mae mawn o fawndiroedd yn dal i gael ei ddefnyddio’n rheolaidd yn yr ardd fel compost. Yn ystod y 70 mlynedd diwethaf, mae ardaloedd helaeth o gynefin mawndir wedi’u colli wrth iddo gael ei ddraenio a’i blannu ar gyfer coedwigaeth ac amaethyddiaeth. Mae llawer o brosiectau adfer mawndiroedd bellach yn digwydd ledled y DU, ond gallwch chi hefyd helpu trwy newid i gompost di-fawn.	Sut i fynd heb fawn gartref | Yr Ymddiriedolaethau Bywyd Gwyllt
Rhowch y gorau i ddefnyddio plaladdwyr	Mae plaladdwyr wedi cael eu cysylltu â dirywiad mewn gwenyn a pheillwyr eraill, pryfed buddiol, adar, mamaliaid, anifeiliaid dyfrol a rhywogaethau planhigion. Er enghraifft, gall cynhyrchion fel pelenni malwod ladd neu niweidio draenogod, adar ac anifeiliaid eraill sy’n bwydo ar falwod yn ddifrifol. Mae posibiliadau eraill ar gael, gan gynnwys newid arferion rheoli, defnyddio bioreolaeth neu ddewisiadau amgen naturiol. Er enghraifft, gall malurion coffi neu gregyn wyau atal malwod ac maent hefyd yn ffordd wych o ailddefnyddio gwastraff cegin.	Rheoli plâu a chlefydau heb gemegau / Garddio RHS
Gosodwch gasgen ddŵr	Mae casgenni dŵr yn arbed dŵr ac yn arafu’r gyfradd y mae dŵr glaw yn cyrraedd y draeniau, gan leihau’r risg o lifogydd a’r risg o garthffosiaeth yn cael ei rhyddhau. Gallech hefyd greu gardd law i arafu llif y dŵr.	Dŵr: casglu, storio ac ailddefnyddio / Garddio RHS   Gerddi glaw / Garddio RHS
Rheolwch wrychoedd	Mae gwrychoedd yn goridorau pwysig i fywyd gwyllt. Drwy wella rheolaeth gallwn eu gwneud hyd yn oed yn fwy gwerthfawr. Ni ddylid torri unrhyw goed yn ystod tymor nythu brig adar, sy’n rhedeg o fis Mawrth i fis Medi. Lle bo modd, gohiriwch unrhyw waith cynnal a chadw tan fis Ionawr neu fis Chwefror, gan fod aeron gwrychoedd yn ffynhonnell fwyd werthfawr i adar yn yr hydref a’r gaeaf.   Ni ddylid torri gwrychoedd bob blwyddyn, gan fod blagur blodau yn aml yn ffurfio ar dwf yr ail flwyddyn. Bydd tocio gwrychoedd bob dwy neu dair blynedd, gan dargedu gwahanol adrannau bob blwyddyn, yn sicrhau bod blodau bob amser ar gyfer peillwyr yn y gwanwyn ac aeron i adar yn yr hydref.	Sut i reoli gwrych ar gyfer bywyd gwyllt | Yr Ymddiriedolaethau Bywyd Gwyllt

Gwnewch y tri pheth hyn	Lleihewch, ailddefnyddiwch ac ailgylchwch yn y drefn honno a chymaint ag y gallwch. Meddyliwch am y cynhyrchion rydych chi’n eu defnyddio yn eich cartref; ydych chi’n gallu newid i opsiynau sy’n fwy cyfeillgar i’r amgylchedd? Er enghraifft, defnyddio bar siampŵ yn lle siampŵ hylif mewn potel blastig untro	Ailddefnyddio Siopau a Choed – Sir Fynwy
Y tri P!	Nid biniau sbwriel yw toiledau. Cofiwch y 3P wrth ddefnyddio’r toiled – dylid ond fflysio pi, pŵ a phapur i lawr, dim byd arall!	Stopiwch y bloc | Dŵr Cymru Welsh Water
Peidiwch â gollwng sbwriel a rhowch faw cŵn mewn bag a bin bob amser.	Mae sbwriel yn beryglus i fywyd gwyllt, os na allwch ddod o hyd i fin ewch ag ef adref gyda chi. Mae baw cŵn yn niweidiol i iechyd pobl a bywyd gwyllt. Rhowch faw eich cŵn mewn bag a bin bob amser.	Cyngor Sir Fynwy yn cynnal Diwrnod Ymwybyddiaeth Baw Cŵn – Sir Fynwy
Peidiwch â thaflu cemegau i lawr y draen!	Derbynnir cemegau cartref, olew a phaent yng Nghanolfannau Gwastraff Cartref ac Ailgylchu Sir Fynwy. Maent hefyd yn derbyn eitemau eraill nad ydynt yn cael eu derbyn gan y gwasanaeth casglu wrth ymyl y ffordd.	Eitemau a dderbyniwyd gan y Ganolfan Ailgylchu – Sir Fynwy
Gwyliwch beth rydych chi’n ei fwyta	Os ydych chi’n bwyta cig, ceisiwch ddewis cig sydd ag ôl troed carbon is, fel cig porfa/cig wedi’i fwydo â glaswellt yn hytrach na chig wedi’i fwydo â grawn. Yn enwedig y rhai o ffermydd lleol a/neu adfywiol sy’n defnyddio dulliau mwy cyfeillgar i natur wrth dyfu cnydau a ffermio da byw.   Mae tua thraean o fwyd yn cael ei golli neu ei wastraffu yn ystod y daith o’r cae i’r bwrdd bwyd, gall rhai newidiadau syml i’ch siopa fel prynu llysiau rhydd yn hytrach na rhai mewn bagiau arbed ynni, gwastraff plastig ac arwain at lai o wastraff. Bydd bwyta’n dymhorol hefyd yn helpu i leihau ôl troed amgylcheddol eich diet gan ei fod yn osgoi bwydydd a dyfir mewn tai gwydr sy’n defnyddio llawer o ynni.   Os ydych chi’n bwyta bwyd môr, chwiliwch am logo pysgod tic glas y Cyngor Stiwardiaeth Forol ar fwyd môr, fel eich bod chi’n gwybod ei fod yn gynaliadwy ac o boblogaethau pysgod gwyllt, iach.	Beth yw ffermio adfywiol? | Yr Ymddiriedolaethau Bywyd Gwyllt Atal gwastraff bwyd | Caru Bwyd Casáu Gwastraff   Beth mae label MSC yn ei olygu | Cyngor Stiwardiaeth Forol
Ymladdwch yn erbyn newid hinsawdd	Bydd popeth a wnewch i ymladd yn erbyn newid hinsawdd hefyd yn helpu i adfer natur. Ystyriwch newid i ddarparwr ynni gwyrdd, lleihau gwastraff trydan a dŵr, a cherdded a beicio lle bo modd.	Ynni gwyrdd: ystadegau, canllawiau a bargeinion | uswitch

Rheolwch y mannau gwyrdd	Oes gan eich gweithle unrhyw fannau gwyrdd y gallwch eu rheoli’n wahanol? Gweler yr awgrymiadau o dan Gwneud Lle i Natur a Gardd i Natur am rai syniadau. Hyd yn oed os nad oes gennych chi fan gwyrdd, gallwch chi barhau i ddarparu cartref i natur; gellir gosod blychau adar neu ystlumod ar unrhyw wal addas. Gall hyd yn oed potiau planhigion fod yn ddefnyddiol i beillwyr.	Gwneud Lle i Natur   Gardd ar gyfer Natur
Ariannwch Prosiectau Natur	A all eich busnes gefnogi prosiectau adfer natur lleol yn ariannol? Gall hyd yn oed y rhodd leiaf helpu grwpiau cadwraeth ar lawr gwlad.	Gweithredu dros Natur
Ymunwch ag adferiad natur	Bydd diwrnodau gwirfoddoli gyda grwpiau cadwraeth lleol nid yn unig yn helpu natur ond mae hefyd yn wych ar gyfer adeiladu tîm ac mae treulio amser yn yr awyr agored o fudd i lesiant staff hefyd.	Gweithredu dros Natur
Ystyriwch sut mae eich busnes yn gweithredu	Chwiliwch am newidiadau sy’n fuddiol i’r hinsawdd ac adferiad natur, er enghraifft, lleihau gwastraff trwy gaffael ystyriol, cynyddu ailgylchu, a defnyddio dewisiadau amgen y gellir eu hailddefnyddio. Gweithiwch tuag at wneud eich busnes yn sero net cyn gynted ag y bo’n ymarferol. Hefyd, gwnewch yn siŵr nad yw cynlluniau pensiwn eich cwmni yn cefnogi arferion sy’n niweidio’r blaned.	Byw dros Natur

Rheolwch a/neu ewch i greu lle i fywyd gwyllt ar dir eich ysgol	Gall hyn gynnwys creu ardaloedd blodau gwyllt, adeiladu gwestai pryfed, gosod blychau nythu, plannu coed a gwrychoedd neu greu pwll bywyd gwyllt. Gweler ein hadrannau ar wneud lle i natur a garddio i natur am awgrymiadau.	Gwneud Lle i Natur   Gardd ar gyfer Natur
Dewch yn ysgol eco	Mae Eco-Ysgolion yn rhaglen fyd-eang a gynlluniwyd i rymuso ac ysbrydoli pobl ifanc i wneud newidiadau amgylcheddol cadarnhaol i’w hysgol a’r gymuned ehangach, sy’n cynnwys gweithredu dros fioamrywiaeth fel rhan o’i hasesiad.	Ysgolion Eco
Ewch ati i gynnal arolwg bywyd gwyllt yr ysgol	Nodwch a chyfrifwch y bywyd gwyllt sy’n byw ar dir eich ysgol trwy gynnal BioBlitz. Gellir ymgorffori’r gweithgareddau hyn mewn gwersi mathemateg trwy gyfrif y rhywogaethau a welwch neu mewn gwersi gwyddoniaeth trwy ddysgu am y gwahanol rywogaethau a ddarganfyddwch. Gellid hefyd eu hymgorffori mewn gwersi daearyddiaeth gan y gallech greu mapiau o dir yr ysgol ac amlygu’r gwahanol gynefinoedd neu nodweddion eraill sy’n bresennol (e.e., coed, planwyr, gwestai pryfed) sy’n fuddiol i fywyd gwyllt.	Rhedeg eich BioBlitz eich hun | Y Consortiwm Hanes Naturiol
Cynhwyswch natur yng nghwricwlwm ysgolion	Ewch â’r ystafell ddosbarth allan lle bynnag y bo modd neu ar drip ysgol i warchodfa natur. Mae yna lawer o gysylltiadau uniongyrchol â gwyddoniaeth a daearyddiaeth wrth astudio natur a phrosesau naturiol, yn ogystal â chelf a llenyddiaeth. Mae gan elusennau cadwraeth fel yr Ymddiriedolaethau Bywyd Gwyllt, yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, Ymddiriedolaeth Cadwraeth y Cacwn a’r RSPB adnoddau addysgol am ddim ar gael ar-lein.	Rhaglen Plant a Natur | Natur Lloegr
Ymunwch â gweithgareddau sy’n gysylltiedig â natur	Mae llawer o sefydliadau’n cynnal gweithgareddau ymgysylltu drwy gydol y flwyddyn i godi ymwybyddiaeth o adferiad natur, fel 30 Diwrnod yn Wyllt, Wythnos Natur Cymru, Gwylio Adar yr Ysgolion Mawr.	Ysgolion Gwyllt 30 Diwrnod | Yr Ymddiriedolaethau Bywyd Gwyllt Gwylio Adar Ysgolion  | RSPB
Ystyriwch ddefnyddio diwrnod HMS ar gyfer hyfforddiant mewn addysg natur	Gallai hyn gynnwys hyfforddiant ar sut i reoli tiroedd ysgol er lles natur, sut i ymgorffori natur mewn gweithgareddau dyddiol mewn ysgolion, neu sut i adnabod bywyd gwyllt.	Hyfforddiant Athrawon | Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Gwent
Dangoswch arferion da ar gyfer yr amgylchedd mewn ysgolion	Mae hyn yn cynnwys lleihau ac ailgylchu gwastraff, defnyddio cynhyrchion ecogyfeillgar, arbed dŵr ac ynni	Byw dros Natur

This post is also available in: English