{"id":36611,"date":"2026-05-15T14:11:04","date_gmt":"2026-05-15T13:11:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.monlife.co.uk\/outdoor\/green-infrastructure\/monmouthshire-local-nature-partnership\/monmouthshire-local-nrap-action-plan\/community-action-plan\/himalayan-balsam\/"},"modified":"2026-05-15T14:21:24","modified_gmt":"2026-05-15T13:21:24","slug":"himalayan-balsam","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.monlife.co.uk\/cy\/outdoor\/green-infrastructure\/monmouthshire-local-nature-partnership\/monmouthshire-local-nrap-action-plan\/community-action-plan\/himalayan-balsam\/","title":{"rendered":"Tudalen we Ffromlys Chwarennog"},"content":{"rendered":"\n

Tudalen we Ffromlys Chwarennog<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Beth yw ffromlys chwarennog?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Ffromlys chwarennog (Impatiens glandulifera<\/em>) yw rhywogaeth o blanhigion goresgynnol a gyflwynwyd i’r DU o orllewin Mynyddoedd Himalaia ym 1839. Mae rhywogaethau goresgynnol yn anfrodorol, ac yn niweidio’r amgylchedd y maent yn cael eu cyflwyno iddo trwy amharu ar gydbwysedd yr ecosystem.<\/p>\n\n\n\n

Gellir dod o hyd i ffromlys chwarennog fel arfer wedi’i glystyru mewn ardaloedd \u00e2 lefelau uchel o leithder, megis ar hyd afonydd, mewn cynefinoedd afonol a choetiroedd llaith. Maent hefyd wedi cael eu gweld i oresgyn rhwydweithiau trafnidiaeth fel traciau tr\u00ean ac yn gallu gwladychu’n gyflym ardaloedd sydd wedi’u haflonyddu fel safleoedd adeiladu neu safleoedd tanau gwyllt. Nhw yw’r planhigyn blynyddol talaf yn Ewrop, sy’n tyfu hyd at 2.5 m o uchder, ac fe’u nodweddir gan eu coesyn gwyrdd i goch, blodau pinc mawr, si\u00e2p bonet (tua 4 cm) a dail danheddog (ar y dde). Mae codennau hadau aeddfed (chwith) yn 2-3 cm o hyd.  Mae eu coesau wedi’u segmentu \u00e2 nodau nodweddiadol, gyda dail yn ymddangos mewn parau gyferbyn \u00e2’i gilydd neu droellau o 3 o amgylch y nodau hyn.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Effeithiau ffromlys chwarennog<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Lledaeniad:<\/strong>  Gall pob planhigyn ffromlys chwarennog gynhyrchu hyd at 2500 o hadau, y gellir eu taflu allan hyd at 7 m i ffwrdd o’r rhiant-blanhigyn ac arnofio i lawr yr afon. Mae’r arddull gwasgaru ffrwydrol hwn, bywiogrwydd hadau a chynhyrchiad hadau uchel yn arwain at gyfraddau twf cyflym, gan ganiat\u00e1u i ffromlys chwarennog ledaenu’n gyflym trwy ardal. Maent yn ffurfio clystyrau dwys, unig-rywogaeth, lle maent, fel un rhywogaeth yn dominyddu ardal, gan drechu rhywogaethau brodorol am adnoddau fel maetholion, d\u0175r a golau.<\/p>\n\n\n\n

Lleihau peillio:<\/strong>  Mae ffromlys chwarennog yn tynnu sylw peillwyr oddi wrth blanhigion brodorol; bydd y rhywogaethau hyn yn gweld cynhyrchu hadau is, sy’n golygu eu bod yn llai abl i atgenhedlu ac ailboblogi’r ardal, gan arwain at ddirywiad mewn amrywiaeth rhywogaethau.<\/p>\n\n\n\n

Dadelfennu:<\/strong> Gwelir bod ffromlys chwarennog yn cael effaith niweidiol ar boblogaethau microbaidd pridd (ffyngau mycorhisal), gan effeithio ar ei allu i dorri lawr deunydd organig ac ailgyflenwi maetholion pridd i gynorthwyo twf planhigion newydd.<\/p>\n\n\n\n

Cynyddu perygl llifogydd:<\/strong> Mae ffromlys chwarennog yn cwblhau ei gylch bywyd mewn un flwyddyn, cyn marw yn \u00f4l ar ddiwedd yr hydref-gaeaf. Mae ei system wreiddiau bas yn rhwymo pridd yn llai effeithiol na phlanhigion brodorol, ac wrth i’r unig-rywogaeth ddiflannu, mae’n gadael glan yr afon yn agored a’r pridd ansefydlog yn agored i erydiad pellach. Gall deunydd organig sy’n mynd i mewn i’r d\u0175r greu argaeau i lawr yr afon, gan arwain at fwy o berygl llifogydd, oherwydd cyfyngu ar lif afonydd a diffyg gorchudd llystyfiant i gipio glawiad.<\/p>\n\n\n\n

Beth i’w wneud am ffromlys chwarennog?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Mae cael gwared ar ffromlys chwarennog yn hanfodol wrth adfer ecosystemau er mwyn caniat\u00e1u i rywogaethau brodorol adfer: mae amrywiaeth o dechnegau rheoli wedi’u cyflwyno yn y DU, gan gynnwys rhyddhau dau straen ffwng rhwd (Puccinia komarovii<\/em> amrywiolyn Glanduliferae<\/em>) fel rheolaeth fiolegol i dargedu’r rhywogaeth, a sefydlodd ei hun yn llwyddiannus mewn sawl cytref agored i niwed ledled y wlad. Y dull mwyaf cyffredin o reoli ffromlys chwarennog, fodd bynnag, yw gwaredu ar blanhigion trwy eu tynnu\/torri \u00e2 llaw<\/strong>. I dynnu ffromlys chwarennog \u00e2 llaw yn effeithiol:<\/p>\n\n\n\n